مغلو او افغان جګړې

د مغلو او افغانانو جګړې د مغلو امپراتورۍ او مختلفو افغاني ادارو ترمنځ د پوځي شخړو لړۍ وه، چې له قبایلي ډلو څخه نیولې تر سیمه ییزو ځواکونو پورې وې.^[1]EnglishThe Mughal-Afghan Wars were a series of military conflicts between the Mughal Empire and various Afghan entities, ranging from tribal groups to established regional powers.پښتود مغلو او افغانانو جګړې د مغلو امپراتورۍ او مختلفو افغاني ادارو ترمنځ د پوځي شخړو لړۍ وه، چې له قبایلي ډلو څخه نیولې تر سیمه ییزو ځواکونو پورې وې.دریجنگ های مغول-افغان یک سلسله درگیری های نظامی بین امپراطوری مغول و نهادهای مختلف افغان بود که از گروه های قبیله ای گرفته تا قدرت های منطقه ای تاسیس شده بود. دا شخړې د پیړیو په اوږدو کې پیښ شوي ځکه چې د مغل دولت خپل نفوذ شمال لویدیز پولې او افغان غرونو ته پراخ کړ.^[1]^[4]EnglishThese conflicts occurred over centuries as the Mughal state expanded its influence into the northwestern frontier and the Afghan highlands.پښتودا شخړې د پیړیو په اوږدو کې پیښ شوي ځکه چې د مغل دولت خپل نفوذ شمال لویدیز پولې او افغان غرونو ته پراخ کړ.دریاین درگیری ها در طول قرن ها رخ داد زیرا دولت مغول نفوذ خود را به مرز شمال غربی و تپه های افغانستان گسترش داد. جنګونه د پراختیا، مقاومت، او همکارۍ دورې پیچلي دورې لخوا مشخص شوي، چې د هند د برصغیر او افغانستان ترمینځ سیاسي او کلتوري پولې په پام کې نیسي.^[4]EnglishThe wars were characterized by a complex cycle of expansion, resistance, and periods of cooperation, significantly shaping the political and cultural boundaries between the Indian subcontinent and Afghanistan.پښتوجنګونه د پراختیا، مقاومت، او همکارۍ دورې پیچلي دورې لخوا مشخص شوي، چې د هند د برصغیر او افغانستان ترمینځ سیاسي او کلتوري پولې په پام کې نیسي.دریاین جنگ ها با یک چرخه پیچیده از گسترش، مقاومت و دوره های همکاری مشخص شدند که به طور قابل توجهی مرزهای سیاسی و فرهنگی بین شبه قاره هند و افغانستان را شکل داد. افغانانو د خپلې خپلواکۍ د ساتنې لپاره مبارزه وکړه او د مغلو د پراختیا سره یې مقاومت وکړ پداسې حال کې چې مغلو د خپل امپراتورۍ پراخولو او د سیمې کنټرول ترلاسه کولو لپاره کار کوه.^[1]EnglishThe Afghans struggled to protect their independence and resisted Mughal expansion while the Mughals worked to enlarge their empire and take control of the area.پښتوافغانانو د خپلې خپلواکۍ د ساتنې لپاره مبارزه وکړه او د مغلو د پراختیا سره یې مقاومت وکړ پداسې حال کې چې مغلو د خپل امپراتورۍ پراخولو او د سیمې کنټرول ترلاسه کولو لپاره کار کوه.دریافغان ها برای حفاظت از استقلال خود تلاش کردند و در مقابل گسترش مغول ها مقاومت کردند در حالیکه مغول ها برای گسترش امپراطوری خود و کنترل منطقه تلاش کردند.

د شخړو عمومي کتنه

د مغلو امپراتورۍ په جنوبي اسیا کې یوه لومړنۍ عصري امپراتورۍ وه چې د شمالي هند په لویه برخه واکمن وه.^[2]EnglishThe Mughal Empire was an early modern empire in South Asia that ruled much of northern India.پښتود مغلو امپراتورۍ په جنوبي اسیا کې یوه لومړنۍ عصري امپراتورۍ وه چې د شمالي هند په لویه برخه واکمن وه.دریامپراطوری مغول یک امپراطوری مدرن اولیه در آسیای جنوبی بود که بیشتر شمال هند را اداره می کرد. د امپراتورۍ لوړې پولې په لویدیځ کې د هند سیند حوض او په شمال لویدیز کې د افغانستان شمال ته غزیدلي.^[3]^[10]EnglishThe empire's peak borders extended to the outer fringes of the Indus River Basin in the west and northern Afghanistan in the northwest.پښتود امپراتورۍ لوړې پولې په لویدیځ کې د هند سیند حوض او په شمال لویدیز کې د افغانستان شمال ته غزیدلي.دریسرحدات اوج امپراطوری تا حاشیه های بیرونی حوضه رودخانه ایندوس در غرب و شمال افغانستان در شمال غربی گسترش یافت. پدې دوره کې د پام وړ ځمکنۍ بدلونونه پیښ شوي، پشمول په ۱۵۲۶ کې د مغل امپراتورۍ لخوا د لودي سلطنت ضمیمه کول.^[1]EnglishSignificant territorial changes occurred during this period, including the annexation of the Lodi kingdom by the Mughal Empire in 1526.پښتوپدې دوره کې د پام وړ ځمکنۍ بدلونونه پیښ شوي، پشمول په ۱۵۲۶ کې د مغل امپراتورۍ لخوا د لودي سلطنت ضمیمه کول.دریتغییرات قابل توجهی در این دوره رخ داد، از جمله ضمیمه پادشاهی لودی توسط امپراطوری مغول در سال ۱۵۲۶. د سور او کراني ډومینونه وروسته د ۱۵۵۶ او ۱۵۷۶ ترمینځ ضمیمه شوي.^[1]EnglishThe Sur and Karrani domains were subsequently annexed between 1556 and 1576.پښتود سور او کراني ډومینونه وروسته د ۱۵۵۶ او ۱۵۷۶ ترمینځ ضمیمه شوي.دریدامنه های سور و کرانی بعداً بین سال های ۱۵۵۶ و ۱۵۷۶ ضمیمه شدند. د ۱۷۴۸ او ۱۷۶۱ ترمنځ، د دراني افغانانو د افغانستان او همدارنګه د ننني پاکستان او هند د ځینو برخو کنټرول واخیست.^[1]EnglishBetween 1748 and 1761, Durrani Afghans seized control of Afghanistan as well as parts of modern-day Pakistan and India.پښتود ۱۷۴۸ او ۱۷۶۱ ترمنځ، د دراني افغانانو د افغانستان او همدارنګه د ننني پاکستان او هند د ځینو برخو کنټرول واخیست.دریبین سال های ۱۷۴۸ تا ۱۷۶۱، افغان های دورانی کنترول افغانستان و همچنین بخش هایی از پاکستان و هند امروزی را به دست گرفتند. امپراتورۍ د بابر لخوا تاسیس شوې، چا چې په ۱۵۲۶ کې ډیلي ونیوله.^[3]EnglishThe empire was founded by Babur, who captured Delhi in 1526.پښتوامپراتورۍ د بابر لخوا تاسیس شوې، چا چې په ۱۵۲۶ کې ډیلي ونیوله.دریامپراطوری توسط بابر تاسیس شد که دهلی را در ۱۵۲۶ تصرف کرد.

لومړنۍ شخړې او د مغلو پراختیا

د مغلو د واکمنۍ په لومړنۍ دوره کې، امپراتورۍ په شمالي هند او افغانستان کې د پام وړ نفوذ درلود.^[4]EnglishDuring the early period of Mughal rule, the empire exerted significant influence across North India and Afghanistan.پښتود مغلو د واکمنۍ په لومړنۍ دوره کې، امپراتورۍ په شمالي هند او افغانستان کې د پام وړ نفوذ درلود.دریدر دوره اولیه حکومت مغول، امپراطوری تاثیر قابل توجهی در سراسر شمال هند و افغانستان داشت. د مغلو افسرانو د افغانستان په شمالي سرحد کې پوځي عملیات پیل کړل، لکه د بدخشان یرغل، د ګوربند څخه د ځواکونو په کارولو سره.^[5]EnglishMughal officers initiated military actions on the northern frontier of Afghanistan, such as the invasion of Badakhshan, using forces from Ghorband.پښتود مغلو افسرانو د افغانستان په شمالي سرحد کې پوځي عملیات پیل کړل، لکه د بدخشان یرغل، د ګوربند څخه د ځواکونو په کارولو سره.دریافسران مغول اقدامات نظامی در مرز شمالی افغانستان مانند حمله به بدخشان را با استفاده از نیرو های گوربند آغاز کردند. بابر په ۱۵۰۴ کې کابل ونیو، دا د هند د خپل وروستي فتح لپاره د اډې په توګه کاروي.^[7]^[11]EnglishBabur seized Kabul in 1504, using it as a base for his eventual conquest of India.پښتوبابر په ۱۵۰۴ کې کابل ونیو، دا د هند د خپل وروستي فتح لپاره د اډې په توګه کاروي.دریبابر در سال ۱۵۰۴ کابل را تصرف کرد و از آن به عنوان یک پایگاه برای فتح هند استفاده کرد. د مغلو او افغانانو د افغانستان جګړه (۱۹۷۸ تر ۱۹۹۲) لومړی پړاو په ۱۵۲۶ کال کې د بابر د مغلو د امپراتورۍ او د ډهلي د سلطانۍ د لودي د کورنۍ ترمنځ پیل شو.^[1]EnglishThe first phase of the Mughal-Afghan War began in 1526 between Babur's fledgling Mughal Empire and the Delhi Sultanate's Lodi dynasty.پښتود مغلو او افغانانو د افغانستان جګړه (۱۹۷۸ تر ۱۹۹۲) لومړی پړاو په ۱۵۲۶ کال کې د بابر د مغلو د امپراتورۍ او د ډهلي د سلطانۍ د لودي د کورنۍ ترمنځ پیل شو.دریفاز اول جنگ مغول و جنگ افغانستان (۱۹۷۸ تا ۱۹۹۲) در سال ۱۵۲۶ بین امپراطوری مغول بابر و سلسله لودی سلطنتی دهلی آغاز شد. د اپریل په ۲۱، ۱۵۲۶ کې، بابر د پاني پت په لومړۍ جګړه کې د لودي سلسله د لښکرو ماتولو لپاره خپل لښکر د هندوکش غرونو له لارې رهبري کړ.^[1]^[12]EnglishOn April 21, 1526, Babur led his army across the Hindu Kush mountain passes to overcome the Lodi dynasty's armies at the first Battle of Panipat.پښتود اپریل په ۲۱، ۱۵۲۶ کې، بابر د پاني پت په لومړۍ جګړه کې د لودي سلسله د لښکرو ماتولو لپاره خپل لښکر د هندوکش غرونو له لارې رهبري کړ.دریدر ۲۱ اپریل ۱۵۲۶، بابر ارتش خود را از گذرگاه های کوهستانی هندوکش عبور داد تا در اولین نبرد پانیپات بر ارتش های سلسله لودی غلبه کند. د مغل پوځ غوره اور ځواک او نظم، او همدارنګه د عصري وسلو لکه موسکټونو او توپونو ته لاسرسی، د لودي ځواکونه بې وسه کړل.^[1]EnglishThe Mughal army's superior firepower and discipline, as well as its access to cutting-edge weapons like muskets and artillery, rendered the Lodi forces helpless.پښتود مغل پوځ غوره اور ځواک او نظم، او همدارنګه د عصري وسلو لکه موسکټونو او توپونو ته لاسرسی، د لودي ځواکونه بې وسه کړل.دریقدرت آتش و انضباط برتر ارتش مغول ها و همچنین دسترسی آن ها به سلاح های پیشرفته مانند موشک ها و توپخانه، نیروهای لودی را ناتوان کرد. د جګړې په جریان کې، د لودي سلطان ابراهیم لودي په عمل کې ووژل شو، او بابر د ډیلي او د شمالي هند برخو کنټرول واخیست.^[1]^[1]^[13]EnglishDuring the conflict, the Lodi Sultan Ibrahim Lodi was killed in action, and Babur took control of Delhi and parts of northern India.پښتود جګړې په جریان کې، د لودي سلطان ابراهیم لودي په عمل کې ووژل شو، او بابر د ډیلي او د شمالي هند برخو کنټرول واخیست.دریدر جریان این درگیری، سلطان لودی ابراهیم لودی در جنگ کشته شد و بابر دیلی و بخش هایی از شمال هند را تحت کنترول خود قرار داد.

مقاومت او د قبایلو جګړه

په جګړو کې د یوسفزۍ مشرۍ او شینواري قومونو په ګډون مختلف سیمه ایز ځواکونه شامل وو.^[1]EnglishThe conflicts involved various regional powers, including the Yusufzai Chieftaincy and the Shinwari tribes.پښتوپه جګړو کې د یوسفزۍ مشرۍ او شینواري قومونو په ګډون مختلف سیمه ایز ځواکونه شامل وو.دریدرگیری ها شامل قدرت های مختلف منطقه ای، از جمله رئیس یوسفزایی و قبیله های شینواری بود. نورو مهمو جنګیالیو کې د سور امپراتورۍ، مالوا سلطانیت، او د بنګال سلطانیت شامل دي.EnglishOther significant belligerents included the Sur Empire, Malwa Sultanate, and the Bengal Sultanate (Karrani dynasty).پښتونورو مهمو جنګیالیو کې د سور امپراتورۍ، مالوا سلطانیت، او د بنګال سلطانیت شامل دي.دریسایر جنگجویان مهم شامل امپراطوری سور، سلطنت مالوا و سلطنت بنگال بودند. (د کراني سلسله)^[1] د دراني امپراتورۍ او د بارو - بوهان نوهاني سلسله هم د دې سیمه ایز ځواک مبارزې کې برخه اخیستې وه.^[1]EnglishThe Durrani Empire and the Baro-Bhuyan Noohani dynasty also participated in these regional power struggles.پښتو(د کراني سلسله) د دراني امپراتورۍ او د بارو - بوهان نوهاني سلسله هم د دې سیمه ایز ځواک مبارزې کې برخه اخیستې وه.دری(سلسله کرانی ها) سلسله امپراطوری دورانی و سلسله بارو-بویان نوهانی نیز در این مبارزات قدرت منطقه ای شرکت کردند. په دې جګړو کې اکثرا د احمد شاه دراني په څیر مشهور شخصیتونه شامل وو.^[16]EnglishThese wars often involved prominent figures such as Ahmad Shah Durrani.پښتوپه دې جګړو کې اکثرا د احمد شاه دراني په څیر مشهور شخصیتونه شامل وو.دریاین جنگ ها اغلب شامل شخصیت های برجسته مانند احمد شاه درانی می شد.

اړیکې او نږدې والی

د مغلو او افغانانو اړیکې د شخړې او همکارۍ په یوه پیچلي ترکیب کې وې.^[4]^[14]EnglishMughal-Afghan relations were characterized by a complex mix of conflict and cooperation.پښتود مغلو او افغانانو اړیکې د شخړې او همکارۍ په یوه پیچلي ترکیب کې وې.دریروابط مغول-افغانی با یک ترکیب پیچیده از درگیری ها و همکاری ها مشخص می شد. په بیلابیلو ځایونو کې، د نږدې کیدو مثالونه شتون درلود، لکه د خټک - مغل نږدې کیدل.^[4]^[6]EnglishAt various points, there were instances of rapprochement, such as the Khattak-Mughal rapprochement.پښتوپه بیلابیلو ځایونو کې، د نږدې کیدو مثالونه شتون درلود، لکه د خټک - مغل نږدې کیدل.دریدر نقاط مختلف، نمونه هایی از نزدیک شدن وجود داشت، مانند نزدیک شدن ختاک و مغل. ځینو افغان اشرافو د مغلو د منصبدار د چارواکو په توګه دنده ترسره کوله.^[4]EnglishSome Afghan nobles served as Mughal Mansabdar officials.پښتوځینو افغان اشرافو د مغلو د منصبدار د چارواکو په توګه دنده ترسره کوله.دریبعضی از اشراف افغان به عنوان مقامات منصبدار مغول خدمت می کردند. د ۱۶۴۹ تر ۱۶۵۳ د مغلو او صفويانو ترمنځ جګړه د مغلو او صفويانو ترمنځ جګړه وه چې د اوسني افغانستان په خاوره کې وشوه.^[8]^[15]EnglishThe Mughal-Safavid war of 1649-1653 was fought between the Mughal and Safavid empires in the territory of modern Afghanistan.پښتود ۱۶۴۹ تر ۱۶۵۳ د مغلو او صفويانو ترمنځ جګړه د مغلو او صفويانو ترمنځ جګړه وه چې د اوسني افغانستان په خاوره کې وشوه.دریجنگ مغول و صفوی در سال های ۱۶۴۹ تا ۱۶۵۳ بین امپراطوری های مغول و صفوی در قلمرو افغانستان مدرن به وقوع پیوست. د دې دورې په جریان کې، د صفویانو اردو د کندهار قلعه ښار او نور ستراتیژیک ښارونه ونیول چې سیمه یې کنټرولوله.^[8]EnglishDuring this period, the Safavid army captured the fortress city of Kandahar and other strategic cities that controlled the region.پښتود دې دورې په جریان کې، د صفویانو اردو د کندهار قلعه ښار او نور ستراتیژیک ښارونه ونیول چې سیمه یې کنټرولوله.دریدر این دوره، سپاه صفویان، شهر قلعه قندهار و دیگر شهرهای استراتژیک را که منطقه را تحت کنترول داشتند، تصرف کردند.

د مغلو او افغان جګړو میراث

د مغل امپراتورۍ او افغان ځواکونو ترمنځ اوږدمهاله ښکیلتیا د سیمې سیاسي منظره جوړه کړه.^[4]EnglishThe prolonged engagement between the Mughal Empire and Afghan forces shaped the political landscape of the region.پښتود مغل امپراتورۍ او افغان ځواکونو ترمنځ اوږدمهاله ښکیلتیا د سیمې سیاسي منظره جوړه کړه.دریتعامل طولانی مدت بین امپراطوری مغول ها و نیروهای افغان منظره سیاسی منطقه را شکل داد. پرله پسې پوځي عملیاتو د هند د نیمه وچې او د افغانستان د غرونو ترمنځ د نفوذ د سرحدونو په ټینګولو کې مرسته وکړه.^[4]EnglishPersistent military actions helped solidify the boundaries of influence between the Indian subcontinent and the Afghan highlands.پښتوپرله پسې پوځي عملیاتو د هند د نیمه وچې او د افغانستان د غرونو ترمنځ د نفوذ د سرحدونو په ټینګولو کې مرسته وکړه.دریفعالیت های نظامی مداوم به تقویت مرزهای نفوذ بین شبه قاره هند و تپه های افغانستان کمک کرد. د دې دورې په جریان کې لوی پوځي ښکیلتیا کې د علي مسجد جګړه (۱۶۷۲)، د چوسا جګړه، او د کنج جګړه شامله وه.^[9]EnglishMajor military engagements during this era included the Battle of Ali Masjid (1672), the Battle of Chausa, and the Battle of Kannauj.پښتود دې دورې په جریان کې لوی پوځي ښکیلتیا کې د علي مسجد جګړه (۱۶۷۲)، د چوسا جګړه، او د کنج جګړه شامله وه.درینبرد های مهم نظامی در این دوره شامل نبرد علی مسجد (۱۶۷۲)، نبرد چوسا و نبرد کنوج بود. په نورو مهمو جګړو کې د لاهور جګړه (۱۷۴۸)، د لانګارکوټ جګړه، او د مالنداري پاس جګړه شامله ده.^[9]EnglishOther notable engagements included the Battle of Lahore (1748), the Battle of Langarkot, and the Battle of Malandari Pass.پښتوپه نورو مهمو جګړو کې د لاهور جګړه (۱۷۴۸)، د لانګارکوټ جګړه، او د مالنداري پاس جګړه شامله ده.دریسایر نبرد های قابل توجه شامل نبرد لاهور (۱۷۴۸)، نبرد لانگارکوت و نبرد گذرگاه مالانداری بود.